spot_img

जीवन जोगाउने साना साथी

spot_img

शुक्ष्मजीव भन्ने बित्तिकै हामीलाई रोग लगाउने परजीवि हुन भन्ने डर लाग्ने गर्दछ । नलागोस पनि कसरी ? अहिले कोरोना भाइरसले विश्व नै स्वास्थ्य संकटमा छ । बेला बेलामा यस्तै भाइरस र ब्याक्टेरियाजस्ता शुक्ष्म जीवको संक्रमणका कारण रोगव्याधी आउने गर्दछ । तर सबै शुक्ष्म जीवहरु हानीकारक मात्र हुदैनन् । कतिपय शुक्ष्म जीवको अभावमा हाम्रो जीवन नै असम्भव हुन्छ ।
माानिसको शारीरिक कोष भन्दा पनि हाम्रो शरीरमा शुक्ष्मजीवको कोष बढी हुने गर्दछ — (१.३ः१ को अुनपातमा), उदहारणका लागी; यदी ७० केजीको ५ फिट ७ इन्चको व्यक्ति छ भने उसमा ३९ ट्रिलियन (३.९ नील) शुक्ष्मजीवको कोष हुन्छ भने ३० ट्रिलियन (३ नील) शारीरिक कोष हुने गर्दछ । विशेष गरी यी शुक्ष्मजीव जठरांत्र पथ (ग्यास्ट्रोइन्टेसटाइन्ल ट्रयाक्ट) मा पाईने गर्दछ र त्यस पथमा पाईने शुक्ष्मजीवलाई गट फ्लोरा भनिन्छ। बिफिडोब्याक्टेरीया र ल्याक्टोबासिली नामक प्रजातीका शुक्ष्मजीवको संख्या बढी हुने गर्दछ । यी गट फ्लोराहरु मानिस जन्मन साथ शरीर भित्र प्रवेशगरी आन्द्राको लाइनिङ्कमा आफ्नो झुन्ड बनाई रहने गर्दछ ।

यी शुक्ष्मजीवहरु पनि हाम्रो शरीरको अभिन्न अंग जस्तै विभिन्न कार्यहरु गर्दछन् । आन्द्राको इपिथेलियम तहलाई मजबुद बनाउन, पोषक तत्वलाई पुर्ण सोसन गर्न, रोगजनक शुक्ष्मजीवबाट सुरक्षा र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बलियो बनाउने जस्ता प्रमुख कार्य गर्नेगर्दछन् । विशेष किसीमका गट फ्लोराशरुले एन्टिवायोटिक उत्पादन गर्ने भएकाले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बलियो हुनमा ठुलो भुमिका रहेको हुन्छ ।

जोन हप्किन विश्वविद्यालयका सोधकर्ताद्वारा अहिले, गट फ्लोराहरुले शरीरको प्रतिरोधात्मक क्षमतामा पार्ने असर बारे अझ गहन सोध भइरहेको उल्लेख भएको छ । तर जब यी शुक्ष्म जीवको झुन्डको विविधतामा असन्तुलन (Dysbiosis) विभिन्न कारणले (जस्तै; गलत खानपिन, अधिक मोटोपना, एलर्जी, स्वतप्रतिरक्षा र इरिटेबल बवेल सिन्ड्रम) उत्पन्न हुन्छ, तब माथि उल्लेख गरे जस्तै; अभिन्न अंगको रुपमा काम गर्न सक्दैन । विविधताको सन्तुलनमा ह्रास विभिन्न कारणले आउन सक्दछ तर दिनाहु उपभोग गरीने खाद्यन्न पदार्थको सबै भन्दा महत्वपुर्ण भुमिका रहेको हुन्छ । प्रिवायोटिक र प्रोवायोटिक युक्त खाद्यन्नको आवश्यक मात्रामा उपभोग गर्न सके गट फ्लोराको विविधतामा सन्तुलन आउदछ ।

प्रिवायोटिक (फाईवर) भन्नाले खानामा रहेको रेशादार अंशलाई बुझिन्छ जुन गट फ्लोराको विकास, विविधता र शरीरलाई फाइदा हुने कार्य संचालनको लागी अति आवश्यक हुने गर्दछ । प्रशोदन नगरीएको वा न्युन प्रशोदन गरीएको खाना, जस्तै; पोलिस नगरीएको चामल, आँटा, हरियो साग सब्जि तथा फलफुल (स्याउ, केरा, मौसमी फलफुल), लसुन, आलस, चिया सिड, ओट्स, आदि बाट प्रिवायोटिक प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

त्यसै गरी प्रोवायोटिक्स भन्नाले खानामा पाईने प्राकृतिक शुक्ष्मजीव जुन हाम्रो शरीरको लागी फाइदाजनक हुन्छ । सकारात्मक कुरा गर्ने हो भने नेपालीको रैथाने खानामा प्रोवायोटिक्स प्रसस्तै पाइन्छ । फर्मेन्टेसन गरिएका खानेकुराहरु जस्तै; दही, गुन्द्रुक, किनेमा, सिप्लि, सिन्कि, आदि । चुनौतिको कुरा भने हामिले हाम्रो शरीरलाई अति आवश्यक शुक्ष्म साथि रैथाने खानाबाटै प्राप्त गर्न सक्दछौ तर हाम्रो रैथाने खाना माथिको अपहेलनात्मक दृश्टिकोणले यसको उपभोग कम हुदै गएको छ ।

(लेखक राई पोषण अधिकृत हुन् । लेखक लावती भारतमा पोषण विज्ञानमा स्नातकोत्तर अध्ययनरत विद्यार्थी हुन्)

.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

भर्खरै

रसायन हालेर पकाइएको आँप कसरी चिन्ने?

आँप, केरा, मेवा, अम्बाजस्ता फल रुखमा छिपिएपछि नपाके पनि टिपिन्छ। यसरी काँचै टिपिने फल टिपिसकेपछि प्राकृतिक रुपमा आफै वा...

‘आमाको दूधको विकल्प खोज्नु दुःखद्’

काठमाडौं- पच्चीस वर्षमा पूर्ण स्तनपान गराउने प्रवृत्ति ७५ प्रतिशतबाट ५६ प्रतिशतमा झरेको छ । स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले नेपाल...

नियन्त्रण भएन तरकारीमा विषादी

काठमाडौँ । काठमाडौ उपत्यकामा भित्रिने तरकारीमा विषादीको अवशेष खान मिल्नेभन्दा बढि मात्रामा पाइएको छ । कालीमाटी तरकारी तथा फलफूल...

विद्यालय खाजाको मेनुमा फर्सिको खीरदेखि कोदोको हलुवासम्म

काठमाडौं । शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय अन्तरगतको शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रले बालबालिकालाई विद्यालयमा दिइने दिवा खाजाको...
spot_img

अन्य सम्बन्धित